Rzetelne źródła informacji

Rzetelne źródła informacji

Agnieszka Neuman / 17 stycznia 2018 r.

Codziennie mamy do czynienia z wieloma informacjami, które okazują się potem zmanipulowanymi lub fałszywymi. Żyjemy w świecie, w którym szybki dostęp do informacji jest bardzo ważny, jednak ze względu na ich ilość nie jest możliwe, aby zweryfikować czy wszystko, co przeczytamy w internecie lub usłyszymy w telewizji, nie mija się z prawdą. Warto jednak sprawdzać najważniejsze dla nas informacje, tym bardziej weryfikacja ich prawdziwości nie jest tak skomplikowana i czasochłonna jakby mogło się wydawać. Musimy jedynie skorzystać z rzetelnych źródeł informacji i wiedzieć gdzie takich szukać.

Rzetelne źródło informacji to takie, które jest wiarygodne i podaje prawdziwe dane. Takie, które można również zacytować w artykule, pracy naukowej czy po prostu w Internecie.  

Jakie źródło informacji jest najbardziej rzetelne?

Przede wszystkim takie źródło musi być pierwotne (nieprzetworzone) i oficjalne. Pierwotność oznacza, że informacja musi być  jak najszersza, pochodząca z miejsca, które tę informację wydało. Źródło oficjalne to źródło pochodzące bezpośrednio od danej instytucji lub organizacji.

Przykład? Wielu z nas czytało w Internecie notatkę prasową o przyjęciu przez Sejm nowej ustawy, z opisem czego ta ustawa dotyczy. Jednak informacje prasowe to informacje przez kogoś przetworzone. Korzystanie z artykułów prasowych na dany temat może być zdradliwe. Dziennikarz może nie opisać go w sposób rzetelny, może pominąć istotne szczegóły, aby artykuł lub informacja miała konkretny wydźwięk. Dlatego w tym przykładzie bardziej pierwotne źródło ustawy to strona/dziennik, na której dostępny jest oryginał tekstu ustawy wraz z datą przyjęcia jej przez Parlament.

Po co nam są potrzebne rzetelne źródła?

Przede wszystkim po to, aby ocenić prawdziwość oraz wartość merytoryczną napotkanej przez nas wypowiedzi czy informacji. Obecnie w sferze publicznej mamy do czynienia z dużą ilością tzw. fake newsów, przekłamań, niedomówień. Dlatego też warto sprawdzać dane w ich pierwotnych źródłach, aby mieć pewność, że to, co przeczytaliśmy lub usłyszeliśmy, nie jest fałszywe.

Gdzie szukać rzetelnych źródeł?

W dobie internetu nie jest trudno znaleźć rzetelne źródło informacji. Obecnie nie ma chyba instytucji rządowej lub międzynarodowej, która nie miałaby strony internetowej, na której publikowałaby swoje informacje, opracowania czy raporty.

Jeżeli szukamy informacji publicznej, dotyczącej działalności państwa, warto sprawdzić ją na stronach rządowych i samorządowych. Jest to najbardziej wiarygodne źródło, gdy szukamy aktów prawnych bądź dokumentów. Cechą charakterystyczną polskich stron rządowych jest ich adres internetowy: każdy kończy się na gov.pl. Widząc taki adres, możemy być pewni, że natrafiliśmy na oficjalną stronę.

Przykłady:

  • - Dziennik ustaw, w których możemy znaleźć pełne teksty ustaw
  • - Strona Sejmu
  • - Oficjalna strona Prezydenta RP, na której możemy znaleźć informacje związane z działalnością prezydenta
  • - Oficjalna strona Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
  • - Strony urzędów wojewódzkich są dostępne na stronie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji

Jeżeli szukamy informacji na temat opinii publicznej na dany temat, pomocne będą raporty z badań organizacji sondażowych. W naszym kraju funkcjonuje wiele takich instytucji, badających opinię publiczną na wiele różnych tematów. Wiele badań powstaje na zlecenie innych firm, również redakcji. O ile niektóre raporty czy wyniki badań są dostępne odpłatnie, są też takie, które są dostępne za darmo na stronie danej instytucji.

Przykłady stron:

W sytuacji, gdy potrzebujemy danych statystycznych, na przykład na temat wzrostu PKB Polski lub ilości ludności w Polsce i krajach Europy, warto sprawdzić na stronach instytucji statystycznych. Statystyki z Polski dotyczące wielu dziedzin znajdują się na stronie Głównego Urzędu Statystycznego. Statystyki z państw europejskich znajdują się na stronie Eurostatu, gdzie są dostępne po angielsku, francusku i niemiecku.

Jeżeli szukamy informacji na temat bieżących spraw, lub wypowiedzi jednak nie możemy znaleźć żadnego oficjalnego źródła lub oświadczenia, warto poszukać jej na stronach agencji prasowych. Notki agencji prasowych to ogólne informacje, z których często korzystają również inne redakcje. W Polsce taką instytucją jest np. Polska Agencja Prasowa (PAP). Na świecie popularne są agencje Reuters , Associated Press (AP) bądź Bloomberg.

Co, jeśli potrzebujemy informacji publicznej, ale nie jesteśmy w stanie jej znaleźć na stronach rządowych? W takich sytuacjach możemy o nią zawnioskować bezpośrednio do danej instytucji. Art. 61 KonstytucjiUstawa o dostępie do informacji publicznej gwarantuje nam prawo do uzyskania informacji o działalności państwa, chyba że została ona utajniona. Urzędnik ma obowiązek udzielić nam takiej informacji lub też wyjaśnić, dlaczego nie może tego zrobić. Nie ma prawa, natomiast, pytać się wnioskującego, dlaczego i po co dana informacja jest nam potrzebna.

Aby uzyskać daną informację, należy wysłać na odpowiedni adres (najczęściej poczty elektronicznej, można też zadzwonić, lub wypełnić specjalny formularz) wniosek, w którym, powołując się na ustawę i Konstytucję, wskażemy, jakiej konkretnie informacji poszukujemy. We wniosku należy również podać swoje imię, nazwisko, adres, oraz w miarę możliwości, numer kontaktowy.

Najczęściej jednak informacje publiczne są udostępnione w Biuletynach Informacji Publicznej (BIP). Biuletyny zostały utworzone na podstawie wspomnianej już Ustawy o dostępie do informacji publicznej. BIP to sieć witryn internetowych, na których władze i inne podmioty wykonujące zadania publiczne udostępniają informacje publiczne wymagane ową ustawę.

Dlatego też uzyskać dostęp do BIPów nie jest trudno, ponieważ każda strona rządowa lub samorządowa ma na swoich stronach internetowych zakładkę BIP, często z charakterystycznym logo. Ogólny Biuletyn dostępmy jest też na stronie https://www.bip.gov.pl/.

Co z wypowiedziami polityków?

Bez względu na to, jakie funkcje wykonuje dany polityk, ich wypowiedzi nie mogą być rzetelnym źródłem informacji. Politycy wiele swoich wypowiedzi opierają na tym, co przeczytali lub usłyszeli gdzieś indziej, często myląc i przekręcając fakty. Dlatego też lepszym źródłem od wypowiedzi polityka będzie ustawa lub na przykład raport instytucji statystycznej.

Za rzetelne źródło informacji nie może również być uważana Wikipedia. Owszem, jest tam wiele artykułów dających nam ogólną wiedzę na dany temat. Warto jednak pamiętać, że jest to portal, w którym artykuł może napisać każdy internauta, co powoduje, że nie jest to pierwotne źródło informacji. Wikipedia może być dla nas punktem startowym w poszukiwaniu informacji, ponieważ w wielu artykułach znajdują się odnośniki do oficjalnych stron internetowych lub też raportów, artykułów, które mogą być dla nas pomocne.

Wiedza na temat rzetelnych źródeł informacji jest bardzo ważna. O ile z pewnością nie jest nam potrzebna weryfikacja wszystkich informacji, na jaką trafimy, te dla nas najważniejsze warto sprawdzać. Ilość informacji i tempo pojawiania się nowych jest bardzo duża, dlatego nie jest możliwe, że wszystko to na co natrafimy w mediach, będzie prawdziwe. Świat nie jest idealny, więc pomyłki, manipulacje i przeinaczenia zdarzały się, zdarzają i będą zdarzać. Weryfikację niektórych można więc potraktować jako sposób na spokojną analizę danych, której tak często brakuje wśród mediów, czyli tych, którzy dane te powinni rzetelnie analizować.

Projekt realizowany w ramach środków Ambasady Stanów Zjednoczonych.

Agnieszka Neuman 

Absolwentka Uniwersytetu Łódzkiego na kierunku stosunki międzynarodowe, specjalizacja: American Studies and Mass Media. Interesuje się polityką zagraniczną i obronną Polski i USA oraz amerykańskim systemem opieki zdrowotnej.